Heimsíðungi er það enn hulið hvenær segja má að hjólið hafi fyrir alvöru haldið innreið sína til útverka í sveitum Íslands. Sumir halda því fram að það hafi ekki gerst fyrr en undir lok 19. aldar.
Með búfræðingunum og búnaðarskólunum, sem þá voru að koma til sögunnar, bárust tíðindi af og sáust fyrirmyndir að hjólbörum og hestvögnum. Þá var líklega stofnað til fyrstu kynna margra af hjólinu til búsflutninga og vinnuhagræðis.
Því hefur heimsíðungur orð á þessu að nýverið rakst hann á frásögn Þorleifs Eiríkssonar frá Bæ í Lóni, er fæddur var árið 1872.
Þar segir m.a. að fyrir hann ungan hafi verið smíðaður hjólberi, og síðan segir hann ..."faðir minn smíðaði marga fyrir kunningja sína og eftir fá ár var kominn hjólberi á hvert heimili í sveitinni".... (Tímaritið Skaftfellingur, 19. ár, 2006-2007, bls. 88).
Tvennt vekur athygli:
1. Nafnið áhaldsins, í karlkyni og eintölu - hjólberi - í stað kvenkyns og fleirtölu sem algengara varð - hjólbörur. (Heimsíðungur gengur út frá því að hér sé um sama áhaldið að ræða - sem þarf svo sem ekki að vera, eða hvað?). Fróðlegt væri að heyra nánar um útbreiðslu orðsins hjólberi, hversu algengt var og hvar og þá hvort það muni enn þekkjast. Hjólbörunafnið hefur svo sem fallið vel að nöfnum áhalda sem fyrir voru, svo sem handbörur, líkbörur ofl.
2. Frásögn Þorleifs frá Bæ bendir til að hjólberinn/hjólbörurnar hafi orðið algengar þar í Lóni á næstsíðasta áratug nítjándu aldar. Líklega er það á svipuðum tíma og gerðist í öðrum sveitum, eða hvað?
Og síðan eru bara liðin tæp 130 ár - tvær stuttar mannsævir!!!